bulunduğu bir ortamda yaşadığı halde kulağına hiç ezan sesi gelmeyen Ahmet Cemil, geleceğin Türk bireyini haber veriyordu (Mai ve Siyah). Tanpınar elli yıl kadar sonra, Ahmet Cemil’lerin yaşadığı dünyada “içtimai jeolojinin merkezi camii idi” derken (Sahnenin Dışındakiler), asli faaliyeti ticaret değil de ibadet olan bir toplumda bireyleşmenin imkansızlığına işaret ediyordu. Romanında, pek de dindar olmayan kahramanı Müraî İbrahim Efendi bile en azından şeklen cemiyetten uzaklaşamıyor, sokağa her çıkışında dindar bir adam maskesi takıyordu. Yazar Mahur Beste’nin kahramanı Behçet Bey’i ise romanın tam ortasında unutuyor, kurgu onsuz bitiveriyordu. Toplumda henüz tam var olmayan bireyi, romancı nasıl yazsındı? Ta…